Werken

'Over vijf jaar heeft niemand het nog over mijn bureau', voorspelt project-adviseur Jean Nagels. "De flexibele werknemer van de toekomst heeft geen vaste werkplek meer.' Maar we zullen het gemis niet eens voelen, want 'wie zich goed voelt op zijn werk, voelt niet de behoefte om zich in te kapselen tussen foto, potplant of tekening van de kinderen.' En bang voor het verlies van sociale contacten in zo'n nieuwe, misschien wat steriel aandoende omgeving, hoeven we niet te zijn.

Hoe ziet uw bureau eruit?" Nagels kijkt mij vorsend aan. "Mag ik een gokje wagen?" Eigenlijk wil ik liever niet aan mijn stapel rommel herinnerd worden, maar hij gaat al verder. "Behalve een pc en telefoon is de kans groot dat er paperassen op liggen, schrijfgerei, een schaar misschien, een foto van uw zoon, souvenirs en bloemen." Drie van de vijf goed, denk ik. "En tegenover u staat nog zo'n bureau en naast u ook. Wel, ik voorspel met grote zekerheid dat die manier van werken over vijf jaar niet meer bestaat. De dagen dat we met z'n allen van negen tot vijf tussen vier sfeerloze muren zitten, zijn geteld. Deeltijds werk en loopbaanonderbreking worden steeds populairder, net als thuiswerken. In plaats van tien bureaus waarvan er altijd drie 'leeg' zijn, kun je ook zeven bureaus neerzetten waarachter alle werknemers kunnen zitten als ze op kantoor zijn. Flexibele werkplekken, waar je kunt neerstrijken met laptop en mobiele telefoon. Uitzonderingen zullen er altijd zijn: de boekhoudafdeling is strikt gebonden aan een archief, en ook de personeelsafdeling kan bezwaarlijk flexibel zijn, vanwege de intimiteit van veel gesprekken. Maar in het algemeen is de nieuwe tendens het slopen van muren en tussenruimtes. Er komt een zone-indeling. Met een sociale zone waar je mensen kunt ontmoeten, en een concentratiezone voor wie bezig is met iets waarbij absolute stilte vereist is." Maar zullen mensen zomaar afstand doen van hun bureau, wil ik weten. Nagels knikt vol overtuiging. "Waarom zijn we zo gehecht aan dat ene meubelstuk, waarom proberen we met alle middelen een stuk huiselijkheid te creëren? Omdat de meerderheid van de kantoorgebouwen flets, onpersoonlijk en ongezellig is ingericht. Kent u veel bedrijven waar de muren anders zijn dan wit (geweest) of, als je geluk hebt, een vaalgele koffiekleur? Terwijl het ook anders kan. Waarom zou je mensen van de plaatselijke kunstacademie niet de kans geven hun talenten bot te vieren, of een beroep doen op graffiti-spuiters? Het geld dat je uitspaart op het aantal bureaus kan gebruikt worden om de werkruimte comfortabeler en luxueuzer in te richten. Het idee dat je de hele dag in een betonnen bunker verblijft om pas 's avonds in een gezellige omgeving thuis te komen, is ook achterhaald. Je zult zien: het onderscheid tussen wonen en werken wordt steeds kleiner."

"De tweede reden waarom mensen hun bureau 'versieren' is dat ze letterlijk verzuipen in het werk. Met foto's, bloemen en souvenirs probeert men zich in te kapselen binnen een eigen leefwereld, zich te beschermen tegen de groter wordende druk. Want wat zie je nu overal gebeuren? De directie evalueert kosten en baten, en dat resulteert bijna altijd in het laten afvloeien van werknemers. In plaats daarvan zou men het bestaande personeel beter behouden en nieuwe verantwoordelijkheden geven. Er blijkt immers dat heel veel mensen voor een stuk dezelfde of overlappende taken uitvoeren. De boodschap is: eerst optimaliseren en dan gaat men automatisch mensen ontlasten."

"Om de weerstand tegen nieuwe ontwikkelingen op kantoor op te ruimen zijn er twee sleutelwoorden: verantwoordelijkheid en betrokkenheid. Om dat laatste te realiseren geven sommige bedrijven hun medewerkers de kans aandeelhouder te worden, maar er zijn ook andere mogelijkheden. Zorgen dat mensen zich goed voelen op hun werk, bijvoorbeeld, en graag komen werken. Zorgen dat er niet te veel van hen wordt gevraagd, dat de organisatie soepel en efficiënt verloopt. Respect voor de mens achter de werknemer. Iedereen presteert volgens een bepaald ritme. Sommige mensen werken vier of vijf uur na elkaar ontzettend hard en hebben dan bergen werk verzet. Moet je dan zo iemand verplichten achter zijn bureau te blijven zitten tot hij zogezegd zijn uren heeft gemaakt? Waarom installeer je geen coffee corner op kantoor? Leg daar kranten, zet er een pc met multimedia-toepassingen neer en laat iedereen daar op een willekeurig moment vertoeven, zonder dat je in het oog houdt hoeveel tijd ze daar 'verprutsen'. Hoe meer werknemers het gevoel krijgen dat je ze vertrouwt, dat ze zelfstandig mogen en kunnen werken, hoe minder ze de neiging zullen vertonen om zich te verschuilen achter de plant op hun bureau."

Hilde Sabbe

De conferentie 'Scoren dankzij optimaler m2-gebruik - Creëer een praktische werkomgeving met productieve mensen', met Jean Nagels, vindt plaats op 28 en 29 maart in Brussel. Info: tel. 02/776.04.00.

Jean Nagels organiseert regelmatig seminaries en workshops over kantoororganisatie, de nieuwe manier van werken en omgaan met efficiëntie, kennis en human management. Info: tel. 03/229.09.15

niet productief zijn. Een opgefriste, flexibele kantooromgeving kan

wonderen verrichten'

Internetbedrijf Spray: net als thuis

Het Zweedse internetbedrijf Spray, in 1995 opgericht door zes jongeren, telt 1700 loontrekkenden en heeft filialen in Frankrijk, Duitsland, Italië en Noorwegen. Het Parijse kantoor is ondergebracht in de gerestaureerde gebouwen van een oud muziektheater, en elke kantoorverdieping is uitgerust met een sauna en sportzaal. Architect Carl Svenstedt hoopt op deze manier "een werkruimte te creëren die niet synoniem is voor corvee".

Spray gaat ervan uit dat een onderneming alles in het werk moet stellen om niet alleen de klanten, maar ook de werknemers te behagen. Verleiden in ruil voor trouw is het credo, en de werkruimte vertaalt dit. Alles begon bij de voorliefde van een van de stichters voor de psychedelische kleuren van het einde van de jaren '60-'70. En met zijn verlangen om zijn onderneming anders te leiden: zonder loodzware hiërarchie, iedereen vrij laten om te werken zoals hij wil, wanneer hij wil (van middernacht tot 's middags, als het moet), en waar hij wil (thuis of op bureau) Zolang het het werk maar gedaan wordt, en zolang je personeel maar gráág bij je werkt. En zo begonnen de Zweedse architecten te werken aan ontwerpen voor zetels, bar en sauna, met als onderliggende gedachte: een kantoor moet even gezellig zijn als thuis.

In het moederbedrijf in Stockholm vind je dan ook op elke verdieping videospelletjes, luie stoelen en sofa's, televisietoestellen, douches en een keuken. Voor wie ter plekke wil overnachten zijn er comfortabele bedden geïnstalleerd. In de kelder is er een sauna en bioscoop, op het gelijkvloers een massagezaal.

In het Franse filiaal staan op elke verdieping vlak voor de ramen verschillende sofa's en luie stoelen. "Om dossiers of correspondentie door te nemen", legt Svenstedt uit. Elke verdieping beschikt over een gymzaal en sauna, en de bovenste verdieping staat helemaal in het teken van ontspanning met een biblioteek, keuken en bar. De bedden zijn voor later.

Telewerken en gezinsritme

Als uit een enquête blijkt dat meer dan 86 procent van de Vlamingen geïnteresseerd is in tele- of thuiswerken terwijl slechts 22 procent er effectief ervaring mee heeft, moet er toch, zoals dat heet, een kink in de kabel zitten. Volgens professor Michel Walrave en doctoranda Elke Dens van de vakgroep communicatiewetenschappen aan de Leuvense universiteit, die een onderzoek hebben uitgevoerd bij 1.168 Vlamingen, is vooral de houding van de werkgever hier een belangrijk element. "De kloof tussen theorie en praktijk is erg groot", zegt Walrave. "Dat komt omdat telewerken als systeem alleen werkt als zowel werknemer als werkgever er iets aan hebben."

Wat vinden werkgevers dan het belangrijkste struikelblok?

"Management op de werkvloer gebeurt voor een groot deel op basis van directe, visuele controle. Bij telewerken valt dat voor een stuk weg. Een manager kan die visuele controle simuleren door elektronische 'ogen' in het externe kantoor te plaatsen, maar dat ligt natuurlijk gevoelig op juridisch gebied. Er kan dus geen leiding meer worden gegeven op een face-to-facebasis. Telewerken impliceert, denk ik, in de eerste plaats het maken van goede afspraken."

Op welk vlak?

"In een telewerksituatie zijn er eigenlijk drie 'partners'. Er is de werknemer en de werkgever, maar ook de omgeving van de werknemer speelt mee. De thuis- en de werksituatie mogen geen nefaste invloed hebben op elkaar. Dat betekent dat er een afscherming moet worden gemaakt op het fysieke en het temporele gebied: de thuiswerker scheidt zich bij voorkeur af van zijn gezin, wat opnieuw een kwestie van afspreken en communiceren is. Naar de werkgever worden er ook best een tijdskader afgesproken waarbinnen de telewerker bereikbaar is. Het werk mag het bioritme van het gezin niet verstoren, en omgekeerd."

Een klein percentage van de ondervraagden is teruggekomen van telewerk. Heeft dat te maken met die vaardigheden en afspraken?

"Met dat, en met afspraken over de kosten. Een hoop telewerkers moest zelf de kosten dragen, onder meer voor de communicatie. Dat werkt dus niet. Bovendien was een zeker wantrouwen van de werkgever een belangrijk element."

Hangt het welslagen van telewerken dan ook niet voor een groot deel af van de zelfdiscipline van de werknemer?

"Absoluut. Ik denk dat de aanpak van telewerken het resultaat is van een heel leerproces, zowel voor werkgever als werknemer: niemand is een geboren telewerker, er is een heel pak vaardigheden die moeten worden verfijnd. Efficiënt tijdsmanagement is daar één van. De vrijheid die telewerken biedt, brengt ook een hoop verantwoordelijkheid met zich mee."

Associeert men telewerken overigens niet te veel met thuiswerken?

"Een steeds groter percentage van de telewerkers werkt inderdaad helemaal niet thuis, en er zijn ook een hoop parttime-oplossingen, waarbij de werknemers deels vanuit de woonst, bij de klant of op een satellietkantoor werken, en deels op het kantoor zelf."

Wat kan een aanleiding zijn om een bedrijf te doen overgaan naar een systeem van telewerken?

"Het kan in de eerste plaats gebeuren op vraag van de werknemer zelf, maar er kan ook een strikt organisatorische oorzaak aan de basis liggen. Een voorbeeld is een bedrijf dat van hoofdzetel verandert. Die verhuis kan voor veel werknemers ernstige implicaties hebben voor de afstand tussen woonst en werk. Telewerken schept dan de nodige flexibiliteit."

Zijn werkgevers wel te vinden voor het kostenplaatje dat aan zo'n reorganisatie vasthangt?

"Een deel van de kosten die zo'n externe infrastructuur met zich meebrengt, kan worden opgevangen door een reorganisatie van de werkvloer. Bedrijfsruimten in een stad zijn duur, en als een aantal werknemers buiten de fysieke locatie werkt, moet die ruimte ook efficiënter worden beheerd. Dat betekent onder meer dat er ad-hockantoorruimtes moeten worden gecreëerd."

Ik kan me voorstellen dat een aantal werknemers daar niet voor te vinden is, en liever aan een persoonlijke werktafel zit.

"De resistentie is inderdaad groot op dat vlak. Een aantal werknemers wil zijn persoonlijke terrein niet loslaten. Er moet dus een verdeling komen tussen 'publieke' en 'persoonlijke' kantoorruimte binnen het gebouw." (RMe)

'De aanpak van telewerken is het resultaat van een heel leerproces, zowel voor werkgever als werknemer'

Thuiswerken om files te vermijden

Om het probleem van de files aan te pakken, zaten zestien verschillende organisaties en sectoren gisteren voor de eerste keer om de tafel met Vlaams minister van Economie en e-government Patricia Ceysens (VLD). Ze bespraken de mogelijkheden van telewerk. Tegen de paasvakantie willen ze een plan op tafel leggen dat thuiswerk moet stimuleren.

Voor de geïnteresseerde bedrijven zou een virtueel loket worden opgezet waarop alle informatie omtrent e-werken te vinden is. De Vlaamse overheid wil geld vrijmaken voor cursussen omtrent telewerken en er zouden ook weer cheques worden uitgedeeld. Bedrijven die begeleiding zoeken om e-werken op te starten, zouden in de toekomst adviescheques kunnen aanvragen.

"De geplande Antwerpse wegenwerken verplichten ons ertoe om alle alternatieven te overwegen voor de vele uren dat we in de file staan", zegt Ceysens. "Niet alleen het werken vanuit de eigen huiskamer, maar ook bijvoorbeeld vanuit hotspots - openbare plaatsen met een internetverbinding - in wegrestaurants." Volgens Ceysens zijn de meeste Vlaamse bedrijven nog niet op de hoogte van de mogelijkheden van e-werken. "Onbekend is nog altijd onbemind. En dat moet een didactische website zien te veranderen", aldus de Vlaams minister.

Antwerpen is het ideale proefterrein om thuiswerken in Vlaanderen te stimuleren. "Uit buitenlands onderzoek blijkt dat files de belangrijkste motivatie zijn om op zoek te gaan naar een tijdbesparende oplossing. De bereikbaarheid van Antwerpen is nu al slecht en op korte termijn is er zeker geen verbetering op komst", zegt Ceysens. "Bij bedrijven die zwaar onder het mobiliteitsprobleem gebukt gaan, denken ze er al aan om over te schakelen op telewerk."

Het telecombedrijf Alcatel is een van de belangrijkste voorlopers op het vlak van telewerken in België. Meer dan duizend Antwerpse werknemers werken één of twee dagen van thuis. Alcatel wil nu zijn ervaringen doorspelen in de vorm van een checklist voor startende telewerkers. "Na drie jaar weten wij hoe de vork in de steel zit", zegt woordvoerder Kris Keymeulen. "Het is bijvoorbeeld niet mogelijk dat een werknemer volledig thuisblijft. Dan vervaagt de verbondenheid met het bedrijf en werkt de afstand veeleer contraproductief. Het sociaal contact tussen de collega's en de leidinggevenden moet blijven. De combinatie van de twee werkplekken wordt door de werknemers zeer positief onthaald. Die werktevredenheid vertaalt zich voor Alcatel ook in betere resultaten", aldus Keymeulen.

"Toch mag telewerken niet worden gezien als de enige zaligmakende oplossing voor het mobiliteitsprobleem. Werknemers die thuisblijven, zijn slechts een deeltje van de oplossing", relativeert de woordvoerder van Alcatel.

De bedrijvengroep van it-leveranciers en -gebruikers die zich verzamelt in ADM, Antwerp Digital Mainport, heeft vorig jaar al tien sessies georganiseerd omtrent telewerken. Die vergaarde kennis op zowel technologisch, juridisch als sociaal vlak zal de leidraad vormen voor de opzet van het e-loket. "Het is goed dat de overheid andere oplossingen voor het fileprobleem durft overwegen. We hebben al genoeg bruggen, kruispunten en tunnels gebouwd en we staan nog steeds bumper aan bumper. Het is tijd voor een andere denkoefening", zegt Ludo Wijckmans, voorzitter van ADM en algemeen directeur van Xylos. "Uit onderzoek hebben we geleerd dat telewerk leidt tot een grotere tevredenheid op de werkvloer. Dat vertaalt zich ook in een lagere graad van absenteïsme. De resultaten van telewerken vertalen zich niet zozeer in centen maar vooral in kwaliteit van werken en leven."

'Het is goed dat de overheid andere oplossingen voor het fileprobleem durft overwegen. We hebben al genoeg bruggen, kruispunten en tunnels gebouwd'

Makkelijker thuiswerken

De federale regering heeft een aantal administratieve en juridische obstakels weggewerkt om thuiswerk aan te moedigen. Op de werkplek thuis zullen niet meer exact dezelfde regels gelden als op het werk zelf. Dat laat federaal minister van Werk Freya Van den Bossche in een mededeling weten.

Thuiswerken zit duidelijk in de lift en veel werknemers zijn vragende partij. Maar werkgevers zijn er niet altijd voor te vinden, onder meer omdat er nog een reeks obstakels rond bestaan. Een nieuw Koninklijk Besluit moet die obstakels wegwerken.

Andere regels

Totnogtoe golden op de werkplek thuis exact dezelfde regels als op het werk zelf. Daar komt nu verandering in. ,,Daar waar bijvoorbeeld vroeger het hele huis onderworpen was aan de welzijnswet, moet de werknemer voortaan zijn werkposten omschrijven. Enkel die delen van het huis moeten dan conform de reglementering omtrent veiligheid en welzijn op het werk zijn??, luidt het. Ook andere evidente bepalingen zijn uit de reglementering gehaald. Zo is het bijvoorbeeld onnodig om thuis gescheiden toiletten voor mannen en vrouwen te hebben of moet iemand die enkel computerwerk doet geen brandblussers installeren.

Voor thuiswerk stelde zich ook een juridisch probleem. Zo is de werkgever wel verplicht te waken over de veiligheid en gezondheid van de werknemer, maar kan hij die plicht om redenen van privacy niet nakomen. Dat euvel wordt nu opgelost door concrete afspraken te maken tussen werknemer en werkgever.

Mijn kantoor is waar mijn laptop staat

Sigrid Van Den Houte, marketingmanager bij Hewlett-Packard, heeft gisteren thuis gewerkt. Ze zag het niet zitten om vanwege de treinstaking een paar uur in de file te staan voor ze vanuit Leuven op het hoofdkantoor van HP in Brussel zou zijn. "Dat zou me zeker twee uur hebben gekost. Die tijd kan ik niet missen. Ik heb thuis achter mijn computer gezeten en dat was een stuk efficiënter."

Bij HP is thuiswerken heel gewoon. Zo'n 30 procent van het personeel werkt regelmatig één of twee dagen vanuit huis. Het gaat vooral om mensen die een marketing- of salesfunctie hebben of op de human-resourcesafdeling werken. Van Den Houte is niet bang dat werknemers misbruik maken van de mogelijkheid tot thuiswerken. "Thuiswerken toestaan is een gunst die medewerkers erg waarderen. Bij een dag thuiswerken gaat er geen tijd verloren aan het heen en weer reizen. Het betekent dat kinderen van school gehaald kunnen worden of dat iemand op tijd op de sportclub kan zijn. Dat is een groot voordeel en dat motiveert mensen. Ik zie vaak dat werknemers thuis juist harder werken. Niemand wil de gunst verliezen."

Misbruik maken van de situatie kan trouwens overal, redeneert Van Den Houte. "Er zijn ook werknemers die de hele ochtend achter hun computer zitten en doen alsof ze hard aan het werk zijn, maar ondertussen persoonlijke e-mails versturen. Dat kan ook niemand controleren." Thuiswerken heeft alles te maken met hoe je als bedrijf je werknemers benadert, vindt Van Den Houte. "Onze visie is dat je mensen moet beoordelen op hun prestaties en niet op het aantal uren dat ze werken."

Binnenkort gaat HP samen met de ondernemingsraad een thuiswerkpolicy op papier zetten. Daarin zal staan wie er thuis mag werken en aan welke regels dat is gebonden. "Dat schept duidelijkheid", zegt Van Den Houte "en bovendien is het verzekeringstechnisch ook belangrijk." Wie bij HP thuis werkt, krijgt een vergoeding om de breedbandaansluiting en andere voorzieningen mee te bekostigen. Dat zijn extra kosten, maar tegelijk levert het ook besparingen op. "De verkopers hebben geen vaste werkplek. Als zij op kantoor zijn, moeten ze zelf een plaats zoeken die vrij is en daar inloggen. Daardoor besparen we op kantoorruimte."

Er is een verschil tussen thuiswerken en telewerken. In het laatste geval wordt er niet alleen vanuit huis, maar ook vanaf andere plekken gewerkt. In Europa is Nederland koploper met 26 procent telewerkers als men alle vormen van mobiel telewerk meerekent. Na Nederland volgen Finland, Zwitserland en Denemarken met 21 procent en Zweden met 18 procent. België blijft steken op 10 procent.

Volgens Jan Denys, arbeidsmarktspecialist van uitzendconcern Randstad, zal het aantal telewerkers zonder twijfel nog stijgen. "Niet alleen de werknemers, maar ook de werkgevers zijn steeds vaker vragende partij. Na vandaag zal het enthousiasme nog groter zijn. De socialistische vakbond heeft met deze staking het thuiswerken een nieuwe impuls gegeven."

Thuiswerkers zijn gemiddeld 10 procent productiever, blijkt uit recent onderzoek. De productiviteitsstijging komt, weet Denys, omdat je thuis rustiger en geconcentreerder kunt werken. "Je wordt niet gestoord door collega's en kunt je eigen tijd indelen. Dat levert een flinke tijdsbesparing op." Bovendien is thuiswerken goed voor het milieu, omdat de auto vaker blijft staan en er minder geluidshinder is. Ook het aantal ongevallen loopt terug, wat de medische kosten weer drukt.

Bij Alcatel in Antwerpen werkt de helft van de 2.200 werknemers regelmatig vanuit huis. Het bedrijf geeft de thuiswerkers een laptop, breedbandverbinding en een gsm. "Dat is inderdaad een flinke investering", geeft woordvoerder Kris Keymeulen toe. "Maar we krijgen er tevreden en hardwerkende mensen voor terug."

Werknemers van Alcatel werken niet vaker dan één tot twee dagen per week vanuit huis. "Ze geven zelf aan dat dat voldoende is. Anders dreigen ze het contact met de organisatie en de collega's te verliezen." Sommige medewerkers werken alleen maar een paar uurtjes in de ochtend vanuit huis, omdat ze de files willen vermijden. "Het gaat om een vertrouwensrelatie", zegt Keymeulen. "Wij vinden het niet belangrijk of iemand zes, acht of tien uur per dag werkt. Het gaat om de prestatie die hij neerzet."

Zowel managers als secretaresses werken een paar dagen per week vanuit huis. "Als hier goede afspraken over worden gemaakt, kunnen ook secretaresses thuis werken. Ze moeten dan wel beschikbaar zijn en de telefoon doorschakelen. De agenda wordt via mail beheerd."

Toch gelooft arbeidsmarktspecialist Denys niet dat thuiswerken in alle gevallen de ideale oplossing is. "Sommige mensen hebben weinig zelfdiscipline. Die gaan in plaats van werken het huis schoonmaken of boodschappen doen. Ook niet elke baan is even geschikt om thuis uit te voeren. Alle industriële jobs komen er niet voor in aanmerking."

Is thuiswerken dan alleen iets voor de hooggeschoolden? Denys: "Het heeft niets met opleidingsniveau te maken. Het gaat om de aard van de job. Een ingenieur die een productieproces moet controleren, kan ook niet vanuit huis werken."

Het "Antwerpenverkeer" telewerkpakket

Het "Antwerpenverkeer" telewerkpakket is een totaaloplossing die een aantal producten van Belgacom omvat binnen een totaaloplossing van Mobile Access, een van de marktleiders in Belgie en Nederland voor ICT dienstverlening in telewerkprojecten. Ze laat toe om vanuit uw organisatie aan uw medewerkers de perfecte omgeving te bieden voor het werken op afstand, zowel voor het computer- en internet verkeer als voor het gewone telefoonverkeer.

Teleconferencing

Telefonische vergadering met meerdere deelnemers. Het vereist een zekere discipline van de deelnemers om één voor één te spreken. Bij grote groepen is het verstandig een gespreksleider aan te duiden.

VLD denkt aan telewerken

Mobiliteit, zo denken ze aan de Melssenstraat, is een essentieel onderdeel van het debat over werk: miljoenen mensen staan nu eenmaal urenlang in de file. Echt concreet zijn de voorstellen op dat vlak nog niet. Maar aangezien Jean-Marie Dedecker het mobiliteitscongres van februari zal voorzitten mag aangenomen worden dat de auto daar een prominente plaats in zal innemen. Het zal allicht gaan over dubbeldekautosnelwegen en afgeschafte pechtstroken. En toch, de VLD countert met zijn 'pijlers voor de toekomst' ook die kritiek. Mobiliteit gaat volgens de partij ook over een decentralisatie van diensten, telewerken en - jawel - geprivatiseerde snelwegen.

Opvallend: ook flexibiler werkuren moeten de mobiliteitsproblemen oplossen en tegelijkertijd voor een inniger verhouding tussen werknemer en werkgever zorgen. Flexibiliteit die zekerheid biedt dus, en dat noemen ze bij de VLD flexicurity, turbotaal die uit de koker van Rik Daems zou kunnen komen en waarvoor CD&V naar alle waarschijnlijkheid de neus ophaalt. Ook taalkundig is er een verschil.